Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı

Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı (http://www.turkcutoplumcu.org/fikirmeydani/index.php)
-   Giyim Kuşam (http://www.turkcutoplumcu.org/fikirmeydani/forumdisplay.php?f=103)
-   -   BAŞÖRTÜLERİ VE BAŞLIKLAR (http://www.turkcutoplumcu.org/fikirmeydani/showthread.php?t=7208)

kobali 06-16-2008 16:33

BAŞÖRTÜLERİ VE BAŞLIKLAR
 


Süs eşyaları, geniş anlamda kadınların takınıp giyindikleri eşyalardır. Bu bölümde giyimi ele aldığımız için, onu tamamlayan unsurlarıda ele alarak geçmek istiyorum. Bu bölümde yöresel takılar ve başlıklar incelenirken, katılımcı arkadaşların yörelerindeki söylenişlerle katkı yapmaları konumuzu daha da derinleştirecektir. İlk olarak başlık ve başörtülerinden başlayalım diyorum. Kültür derlemelerinden yazmaya devam edeceğim.

saygılar ve sevgiler

kobali 06-16-2008 23:33

Ynt: BAŞÖRTÜLERİ VE BAŞLIKLAR
 
BAŞ ÖRTÜLERİ:

Anadoludan derlenmiş, kadın başörtüleri ile ilgili deyimler, çok eski bir karakter gösterirler.

Bürüncek, bürüncük: Macar bilgini Zoltan Gombocz'un hatırasını anmak için, bürüncük deyişinden başlayalım. Bu sözün Macaristandan ta Mançuryaya kadar, nasıl yayılmış olduğunu göstermeye çalışmıştı. Bürüncük sözü, bürünmek gibi, eski ve özlü bir Türk kökünden gelmiştir. Anlamı da her çağda, "kadın baş örtüsü" anlayışında idi. Selçuk çağının başlarında bu söz, bürünçük şeklinde görülür. Çağatay Türk ağızlarında ise, bürünçek şekline girmiştir. Anadoluda da, bürüncek veya bürümcek gibi, söylenişlere rastlanırken, Kuman Türklerinde ise, yine "başörtüsü" anlamında çalma sözü de kullanılmaktaydı.



Anadolu , bu bakımdan diğer Türklerden, çok daha zengindir. Anadoludan derlenmiş, bürünmek kökü ile ilgili şu örnekler, bu iddiayı desteklemektedir: Bürgü, bürme, bürmek, bürüngeç, bürünçek, bürü, bürük, bürümbe, bürümedi, bürüntü gibi... Türk kültür tarihi bakımından gerçekten değerli olan bu deyişlerin hepsi de, kadın başörtüleri ile ilgili, Anadolu Türk sözleri idiler. Derleme sözlüğünde bunların, daha bir çok söylenişlerini bulmak olasıdır. Bürüncük veya bürünçek sözünün yer almadığı Osmanlı sözlüğü veya bununla ilgili arşiv belgesi yoktur.

Eski Anadolu sözlüklerinde, bürünçek sözünün yanından ayrılmayan ve aynı anlama gelen ikinci bir başlık daha vardı. Bu da derincek veya derinçekdir. Anadolu sözlükleri, bu iki türkçe deyişi açıklamak için, bunların yanına baş çemberi sözünü de koyuyorlardı.

Kadınların başlarına örttükleri başörtüleri, hemen hemen dünyanın her yerinde, ufak değişikliklerle birbirlerine benzerler. Buna, kadınların moda ve yaratış yeteneklerini de eklemek gerekir. Ayrıca, yine örtme ve bağlama değişiklikleriyle kadın başörtülerinin, ayrı adlar alabileceği ihtimali de unutulmamalıdır. Yukarıdaki sebeplerden dolayı, yüzyıllar boyunca hiç değişmeden yaşamış bazı baş-kadın başörtülerini tanıyoruz. Her Türk sözü için, yeni örtü şekilleri bulmağa çalışmak ise, doğru bir şey olmayacaktır.

kobali 06-17-2008 00:02

Ynt: BAŞÖRTÜLERİ VE BAŞLIKLAR
 
Yaşmak:

Yaşmak sözünü, eski Anadolu ile Mısır Memlük kaynaklarından başlayarak görebiliyoruz. Mısır Türklerine ait kaynaklarda, yaşmak ile közenek sözleri, hemen hemen aynı anlamı karşılayan eş sözler gibi, yanyana verilmişlerdi. Közenek sözcüğünün nereden geldiği tam bilinmemesine karşın, bu sözcüğün göz sözcüğünden geldiği sanılmaktadır. Közenekin, kadınlar tarafından kullanılan bir "yüz peçesi" olma ihtimali yüksektir.

Anadolunun bazı yerlerinde peçeye, tütük adı verildiğini, Derleme Sözlüğünden öğreniyoruz. Mısır Türklerine ait kaynaklarda ise, tutuk sözü, yalnızca "örtü" anlamında kullanılmaktaydı. Doğal olarak, tütük ile tutuk sözleri arasındaki ilgi de, şimdilik askıda kalmaktadır.

Anadoluda yaşmak ve yamşak sözleri, bu gün bile bir çok yerlerde yaşamaktadır. Ak-yaşmak deyişi de çok yaygındır. Bu söz gelişlerinin, daha çok kadınların başlarına örttükleri örtü veya tülbentlerin, beyaz renklerinden dolayı ileri geldiği de düşünülebilir.. Çünkü Anadolu kadın başörtüleri arasında, ağ, ağınca, ağince, ak, ak-bez gibi adlar taşıyan, bir çok beyaz örtü tipleri de görüyoruz.

"Tülbend" geleneği de, eski Anadolu kitapları ile Mısır Türklerine ait sözlüklerden itibaren, yaygın bir şekilde görülmeğe başlamıştır. Tülbend türkçede, bazen tulban ve bazen de tulband, tulbant şeklinde söylenerek, aslına göre değişmiştir.

Anadoluda tülbent için ayrıca ak-yaşmak, kıvrak, tartamak, uçtu, yırtma, yirtmeç gibi, çeşitli deyişler de kullanılmıştır. Bunlar, Tarama Sözlüğünde, geniş bir yer tutarlar. Analaşılıyor ki Anadolu Türkleri, tülbenti daha önceki örtülerine benzetmişler ve onun için de çok eski Türk sözlerini kullanmağa devam etmişlerdi. Başörtüleri hakkında da, burada yalnızca iki örnekle yetinmiş olalım.

"Sorguç" sözümüzün de, eski türkçede kadın başörtüsü anlamına gelen, saraguç tan türediğini ayrıca unutmayalım.


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 22:35.

vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56