Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı

Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı (http://www.turkcutoplumcu.org/fikirmeydani/index.php)
-   Giyim Kuşam (http://www.turkcutoplumcu.org/fikirmeydani/forumdisplay.php?f=103)
-   -   Türklerde ayna (http://www.turkcutoplumcu.org/fikirmeydani/showthread.php?t=7622)

kobali 10-04-2008 11:24

Türklerde ayna
 

AYNA:


Eski Osmanlı kitaplarında görülen, gözgü ve gözüngü sözleri, Ortaasyadaki eski Türklerin közgü, közüngü sözlerinden başka bir şey değildi. Türkler daha Anadoluya gelmeden önce, bu sözleri söylüyorlardı.

"Batı Türkleri" ayna için yaygın olarak közgü veya gözgü diyorlardı. Bu konuda Yunus Emrenin güzel bir şiirini naklederek başlayalım.

"Dost sureti gözgü durur, bakar kendi yüzün görür,
"Gelsin o kendisüz gelen ben razımı ana derem".


Eski Anadolu kitaplarında, gözgü sözü çok geçer. Anadoluda Türk kültürünün gelişmesinde mühim bir rol oynamış olan Harezmşahlar Türk kültür çevresinde de, aynaya közgü deniliyordu. Zamahşaride, "açtı közgüyi" gibi, bazı türkçe sözler görebiliyoruz. Yine aynı kaynağa sonradan ilave edilmiş moğolca sözlüğe göre ise, Batıya kaymış olan Moğol kesimleri de, Türklerin közgü sözlerini almış ve kullanır olmuşlardı. Orta avrupadaki Kuman Türkleri de aynaya, yine küzgü diyorlardı. Yine Mısır Türklerinde bu söze, köznü olarak rastlamaktayız.

Eski Türklerin közüngü sözü, yalnızca eski uygur yazıları ile Kutadgu Bilig ve Kaşgarlı Mahmud'un kitabında geçiyordu. Bu da eski Anadolu kültürünün ne kadar köklü bir Türk karakteri taşıdığını göstermektedir.

kobali 01-05-2009 17:28

Ynt: Türklerde ayna
 


Eski Türk Aynalarının çeşitleri:

1. Cam aynalar: Eski Türkler cam için, sırıçga veya sırıçka derlerdi. Bizim sırça sözümüz de buradan gelmektedir. Anlaşıldığına göre sırça, bazan da ayna karşılığı olarak söyleniyordu. Uygur yazılarında, " Cam veya ayna kadar süzülmüş ve temiz", gibi sözler geçiyordu. Bu sözün eski türkçesi ise şöyleydi: Süzük, arıg sırıçga teg.

kobali 01-05-2009 17:35

Ynt: Türklerde ayna
 


İki yüzlü ayna: XI. yüzyıl Ortaasya Türkleri, "iki yüzlü aynalar" için, " iki yüzlüg közüngü", adı veriyorlardı. XV. yüzyılda, Anadoluda yazılmış olan türkçe kitaplarda ise, "kamer, iki yüzlü bir gözgüye benzer" gibi sözler görmekteyiz.

kobali 01-05-2009 17:43

Ynt: Türklerde ayna
 


Madenden yapılmış aynalar:

Madenden yapılmış aynalar sık sık pas tutardı. Eski Türkler "pas" için, kög derlerdi. Bu deyiş de pasın renginin, göğe çalması sebebi ile, söylenmiş olmalıydı. Bu sebeple XI. yüzyıl Ortaasya Türkleri, -tıpkı bizim gibi- "aynaya pas düştü" karşılığı olarak, ( közüngüge kög tüşdi), diyorlardı. Osmanlılarda da çelik, yani pulad ve pirinç aynalar sıkça görülmekteydi.

kobali 01-05-2009 17:49

Ynt: Türklerde ayna
 


Aynanın kılıfı veya kabı: Özellikle cepte taşınan aynaların, bir de kılıfı vardı. Farslar buna, ayinedan derlerdi. Harezmşahlar Türk kültür çevrasinde ise, "aynanın yüzünü açtı", yani, (açtı közgüning yüzini) gibi sözlerin söylenmiş olduğu görülür. Yine aynı Türk kültür çevresinde bu söz, bazan da "açtı közgüyi" gibi, kısa olarak söyleniyordu.

kobali 01-05-2009 17:57

Ynt: Türklerde ayna
 


Türklerin ayna hakkındaki bazı görüş ve düşünceleri:

Ayna ve su: Nedense eski Türkler, ayna ile suyu karşılaştırmışlardı. Çünkü su da bir ayna gibi idi. "Ayna ile suyun rengi, birbirinden ayrılmaz" : Böyle diyordu, Altın Yaruk. Yani, "Altın ışık" adlı Uygur kitabı. Aslında "süzüklük ve arıglık", eski Türkler tarafından su için söylenen bir özellik idi. Bu özellikler Türkler tarafından da benimsenerek, cam ve ayna için de söylenmişti. "Süzül, arıg sırıçga teg", yani, "süzülmüş arınmış, cam veya ayna gibi"...

kobali 01-05-2009 18:03

Ynt: Türklerde ayna
 


Aynanın parlaklık ve saydamlığı:

Eski Türklerin, aynayı, bir cama benzettikleri biliniyordu. XIV. yüzyılda Anadoluda yazılmış türkçe kitaplarda bile, "gözgü bigi yıldırardı", yani, " bir ayna gibi parlıyordu", gibi sözler görülmektedir.


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 05:28.

vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2021, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56