Tekil İleti gösterimi
Eski 04-11-2009, 13:13   #1
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,320
Post Türklerde etli yemekler

Türklerde etli yemekler kültürü konusunu, abece sıralamasına göre yapmaktayız.

BAĞIRSAK DOLMASI VE BUMBAR:

Eski Türklerde, pişirilmiş bağırsak dolması ile kurutulmuş et sucuğunu, birbirinden ayırmak çok güçtür. Çünkü biz bugün yalnızca, bağırsak içine doldurulup kurutulan et konservesine sucuk adını veriyoruz. Halbuki eski Türkler, bunun pişmişine de sucuk diyorlardı. XI. yüzyıl Ortaasya Türklerinde, pişirilen bir kaç türlü bağırsak dolması vardır. Bizce bunların başında gelen dolma veya sucuk çeşidi, "soktu" adı verilen bumbar idi. Adı da, sokmak sözünden, yani "bağırsağın içine birşeyler sokmak", fiilinden geliyordu. Kaşgarlı Mahmuda göre, "Soktu, sucuk demektir. Önce karaciğer, et ve baharat gibi şeyler bağırsağa doldurulur ve sonra da, pişirilerek yenirdi". Ayrıca "sogut" adını taşıyan, bir başka bağırsak dılması daha vardı. Bu da sokmak ve sokuşturmak sözünden türemişti. Belki de bu, soktu sözünün yanlış bir yazılışı veya başka bir Türk ağzı ile bir söyleniş olabilirdi. Aynı Türk yazarına göre, "Soğut, pirinç, et ve baharat ile doldurulmuş bir bağırsak yemeği", idi. Görülüyor ki bu ikinci çeşit dolmaya, ayrıca pirinç de katılıyordu. "Pirinçli Türk bumbarı" hakkındaki ilk bilgimiz, bu bilgi ile başlamaktadır. Sokmak sözünden türeyerek ad alan bu bağırsak dolması veya sucuğu, bugün "sokta" adı ile Ortaasyada da yaşamaktadır. Yine XI. yüzyılda Karluk Türkleri, ekşi sütten yapılmış peynir" için de "sogut" diyorlardı. Bundan da anlaşılıyor ki, sokmak sözünden yapılmış başka yiyecek adları da vardı. Yine aynı yüzyılda Ortaasyada yaşayan Kençek Türkleri de, "et ve baharat ile doldurulan bağırsak dolması" için, "togrıl" diyorlardı. Fakat Kaşgarlı Mahmud, bu dolmanın ayrıca pişirilmiş olduğu hakkında, herhangi bir bilgi vermemektedir. Belki de bu, kurutulan bir et sucuğu idi.

"Yörgemeç" ise, XI. yüzyıl Türklerinin bir çeşit "işkembe bumbarı" idi. Aynı Türk yazarı bu dolma için şöyle diyordu: "Yörgemeç: İşkenbe ve bağırsak, incecik olarak kıyılır. Bağırsak içine doldurulur. Bundan sonra kızartılarak veya pişirilerek yenir". Yörgemeç sözünün anlamı, dolma değil de, bir çeşit "dolama" demektir. Çünkü Uygurlar, "bir şeyi sarıp dolama ve örtmek" için, "yörgemek" derlerdi. Oğuzların, "birşeyin etrafı ve çevresi" karşılığı olarak söyledikleri "yöre" sözü de, aynı köklerden gelmekte idi. Altay Türkleri ise, bir çeşit "işkembe" yemeği için, "yörgöm" derlerdi. Brokelmann bu örneklere bakıp, haklı olarak yörgemeçin, hayvanın "şirdan" bağırsağından yapılan, bir dolma olduğunu söylemişti.

"Göden bumbarı", daha çok eski Anadolu kitaplarında görülen bir deyim idi. Bilindiği üzere eski türkçede "kalın bağırsak" için, "göden" denilirdi. Bu kısa açıklama da bize gösteriyor ki eski Tütkler, bağırsak dolması ve bumbarı hakkında, epeyce kültür değerlerine sahiptiler.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56