Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Türk Harsı(Kültürü) ve Tarihi > Giyim Kuşam

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 04-14-2009, 12:34   #1
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Türk Dokumacılığı

Türklerde Dokumacılık:

Türk dokumacılığının kültür ve teknik tarafları vardır. Burada işleyeceğimiz kısım, dokumacılığın tekniğinden çok, kültür kısmı olacaktır. Türk kumaş dokuma tekniğinin de, bazı kazılarda bulunan eserlerden başlanarak gelişmeleri bugüne kadar incelenmiştir. Fakat biz burada daha çok, sözlerden hareket ederek, Anadolu Türklüğü ile Ortaasyadaki eski Türk kültürü arasındaki bağları belirtmeğe çalışacağız.

Oldukça uzun olan bu konunun içine, Türklerde yüncülük ve pamukçuluk konularını da ilave ederek, konunun bütünlüğünün sağlanmasına çalışacağız.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 12:10   #2
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

İp ve iplik:

İp sözü eski Türk kaynaklarında "ip" ve "yıp" gibi, iki şekilde görülür. Selçuk çağının başlarında, daha çok "yıp" şeklinde görülen bu söz Batıya gelindikçe, "yip" veya "ip" şeklinde söylenmeğe başlanmıştı. Bu gelişme de, Türk dilinin ses kurallarına göre olmuştu.

"İpçi", yani "iplik yapan" sanatkarların Türkler arasında var olduğunu, yine eski Türk kaynaklarından öğreniyoruz.
1-Harezmşahlar çağına ait kaynaklarda ise, "ip satkuçı", yani "ip satıcısı" gibi sözlere rastlamağa başlıyoruz.
2-Eski Türk edebiyatında, ip ve iplik ile ilgili pek çok şiir ve atasözü vardır. İp ve iplik sözlerini, Türklerin birbirinden ayırmalarının önemli bir sebebi vardı: İp sözü, urgan da dahil, her türlü ipe verilen bir addır. İplik ise, yalnızca "dikiş ipliği" dir. Örnreğin: "Canbaz ipi" için de ip denirdi. Bunun içindir ki Selçuk çağının başlarında, "ip üzerinde canbazlık gösterileri yapmak" da, "yıplamak" sözü ile karşılanırdı.
3-"İple kıl almak" karşılığı olarak da, yine yıplamak, yıplatmak gibi deyişler kullanılıyordu.
4- Bunlarda da anlaşılıyor ki Selçuk çağındaki Türkler, sözlüklerde yer alabilecek iple yapılmış süsleme ve kozmetik işlerine bile, değer veriyorlardı.

Selçuk çağının başındaki Türkler, "örülmüş ip"e geniş olarak, "yışığ" adını veriyorlardı. Bu tip ipler ile, örülmüş urganlar ve kayışlar da, yine bu adla adlandırılıyordu.
5- Yine Selçuk çağında, eğirilmiş ve bükülmüş şeylerin hepsine ise, "talku" denilirdi. "Talku yışıg" deyiminin, dokunmak üzere hazırlanmış olan ipliklerin, her türlüsünü ifade ettiği anlaşılıyordu.
6- Anadoluda "bükmek" anlamına kullanılan, bir "tay kurmak" sözü de vardır. Bunun, eski "talku" ile ne derece ilgili olduğunu tam bilemiyoruz. Çünkü Derleme Sözlüğündeki bir çok sözler, derlenirken ve yayınlanırken epey değişmiş ve esas söylenişini kaybetmişlerdir.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 12:24   #3
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

İnce ip ve kalın iplikler:

Eski Anadolu kitaplarında başlıca iki deyiş içinde toplanmıştı: Örneğin "Kalın sap" sözü, Tarama Sözlüğüne göre, daha çok "yorgan ipliği" anlamında kullanılıyordu. "İnce iplikler" ise geniş olarak, "süyüm" deyişi ile karşılanıyordu. Süğüm sözü ayrıca, "bir tel iplik" anlamına da geliyordu. Anadoluda ise, "süğüm, süyüm, süyün", daha çok "bir sap iplik" anlamına kullanılan sözlerdi. Buna Anadolunun bir çok yerlerinde, "saplam, saplum" da denir. Bazı yerlerde ise "siyim", yalnızca "iplik katları" için söylenen ayrı bir deyiş halinde görülür.

Görülüyor ki sözlerin anlamları, her çağda ve her terde değişmektedirler. Burada önemli olan, araştırmaların, eski Türk sözlerinin kaybolmaması için ve Anadolunun türlü yerlerinde, değişik şekillerde karşımıza çıkmasıdır. Nitekim Selçuk çağının başlarında görülen ve hangi köklerden geldiğini de iyice bilemediğimiz, eski türkçe "besbel" sözünü bile rahmetli Besim Atalay, Anadolu anlayışı ile "bir tel, bir söğüm iplik" şeklinde çevirmektedir.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 12:48   #4
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Çok katlı iplikler:

Daha çok ipliğin sağlam olmasını sağlamak için yapılmışlardı. Urganlarda olduğu kadar, dikiş iplikleri arasında da, bir kaç katlı olan iplikler yapılırdı. Harezmşahlar çağına ait kaynaklarda, "Tört kat ip" şeklinde bir deyişe bile rastlıyoruz.

"Çok renkli iplikler" geniş olarak, kordela şeklinde yapılmış, bir süs olarak kullanılıyordu. Selçuk çağında böyle iki renkli ipliklere, "esri yışığ" adı da verilirdi. Eski türkçede "esri" sözü, "alaca, tekir renk ve benekli" anlamına geliyordu. Türkler, bu çeşit ipliklere çoğu yerlerde, "ala" veya "alaca ip" derlerdi. Kırgızlar ise ipe, "cip" derler. Cip sözü de türkçenin normal ses değişmeleri yolu ile, eski türkçe "yip" sözünden gelmekteydi. Kırgızlarda sözü edilen, "ala cip", yani "ala ip" in ise, ne olduğu pek iyi bilinmiyor. Fakat onlarda, şöyle bir atasözü de vardır: "Şimdiye kadar kimsenin alaca ipliği üzerinden atlamadım". Bu sözün esas anlamı ise şudur: "Şimdiye kadar hiç kimse beni kötü bir hareket yaptın diye suçlayamaz, çünkü ben hiç bir kötülük yapmadım". Hiç şüphe yok ki bu sözün dayandığı, eski bir türk inanışı ve geleneği de vardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 12:58   #5
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

İki katlı iplikler:

Anadoluda "iki katlı iplikler" için, "emlik" ve "üç katlı iplikler" için ise, "üçürdüm" gibi, çok güzel deyişler kullanılır. Çağatay Türklerinde de "siyah iplik" için söylenen, "epkin" şeklinde bir deyiş görülür. Aslında ise eski türkçede "yipkin" sözü siyah değil; "erguvan ve menkşe rengi" anlamına geliyordu. Uygur çağından itibaren görülen ve "butar" şeklinde söylenen bir "hasır ipi" çeşidine de rastlıyoruz. Bu ip çeşitlerinin, bitki liflerinden yapılmış olmarı kuvvetle ihtimaldir. 13. yüzyılda Moğolistana seyahat yapmış olan bazı seyyahlar ise, geri bir kültüre sahip olan Moğollarda, "sinir ipleri" nin yapıldığından söz açarlardı. Fakat biz, Türk kaynaklarında bu çeşit iplere pek rastlayamadık.

Urgan ve sicim konusu oldukça geniş bir konu olduğundan, bunları bu konunun dışında tutacağız.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 13:07   #6
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

İPLİK BÜKME VE EĞİRME

İğ ve Türk iğleri:

İğ, tarihten önceki çağlardan beri hemen hemen bütün kavimlerde, şekli hiç değişmeyen bir alettir. Bu aletin, bütün kavimlerde aynı tip ve şekilde yapılmış ve kullanılmış olması sebebi ile, Türk iğleri için burada, ayrı bir şekil belirtecek değiliz. İğ başları geniş olarak, ya ortası delik bir tahta veya taş veyahut da çapraz halinde birbirine tutturulmuş, iki ağaçtan meydana gelirdi. Bu her iki iğ tipine de, Ortaasyadaki kazılar ile derlemelerde rastlamaktayız. Bu iğlerin Anadolu iğleriyle, hemen hemen hiç bir ayrılıkları yoktur. Ortaasyada da bunlara "iğ, ik" adları verilirdi. Ortaasya Türk iğlerini, A. von Le Coq bir yazısında toplamıştır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:13   #7
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

ÇIKRIK:

Türkler başlangıçta çıkrığa "çığrı" derlerdi. Eski Türklerde "çığrı" sözü, "değirmen, çark, dolap,....gibi şeylerin çıkrığı ile, ip çıkrığı ve her türlü makara" anlamına gelirdi. Gök çığrısı ile "felek" de, bu sözün içine girerdi. Türk mitolojisi ile ilgili eserde, bu konu üzerinde geniş olarak durulmuştur. Sanskrit dillerindeki "çakra" ve eski İran lehçelerindeki "çahrağan" sözleri de, "ip çıkrığı" anlamına geliyordu. Fakat, bu benzetmede kesin olarak konuşmak doğru değildir. Aslında çığrı sözünün kök ve ekleri türkçenin kuruluşuna da uygundur. Ayrıca bu deyişi doğurabilecek bir çok eski türkçe sözler de vardır. Buna rağmen Uygur çağında Budizm etkisi ile türkçeye girmiş de olabilirdi. Bu yolla da, bir çok yeni deyişlerin doğmuş olabileceği düşünülebilir. Eski türkçedeki çığrı sözü, Anadolu ile Mısır Türklerinde, bir küçültme eki alarak "çıkrık" şekline gelmiştir. Ortaasya Türklerinde ise bu sözü, "çıyrık" şeklinde söylüyorlardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:24   #8
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

İranlılara göre çıkrık:

İranlılara gelince, onlar çıkrığa daha çok, "pervan" ve "behen" derlerdi. Ortaasya Türklerinde çıyrık sözü, bugün için daha çok, "bükme" anlamında kullanılmaktadır. Örneğin, "çıyırığı katı ip", "sağlam bükülmüş ip"; "çıyırığı boş ip" de, "gevşek bükülmüş iplik" anlamına geliyordu. Altay Türk ağızlarında çıkrık anlayışına kullanılan, "aya, ağıcak, gayibak, ağalçi, agu" gibi deyişler de vardır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:32   #9
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Anadolu ve çıkrık:

Anadoluda kullanılan çıkrık ile ilgili sözler, daha zengin ve daha renklidir. Anadoludaki "çıkrık, çırık, elicek, kölecen, kelepçek, kollu, yüğrük, yürük" gibi türkçe sözlerin yanında; "çıkrık kolu" anlamına gelen, "elcek, elecek, tapıncak" gibi diğer deyişleri de sayabiliriz. Ayrıca, az kullanmış olsalar da, "cehre, cırsır, cahıra, elemit, kelebe" gibi, yabancı kültürden gelmiş sözleri saymada da yarar vardır. Her kültür, özellikle dokumacılık kültürü, hiç şüphe yok ki dışarıdan birçok etkiler almıştır. Fakat, önemli olan nokta, Anadoludaki en yaygın ve ana sözlerin, eski Ortaasya özlerini taşımış olmalarıdır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:39   #10
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

YUMAK VE MAKARA

İplik yumağı:

Bizim bugün yumak diye söylediğimiz sözün aslı, çok eski çağlardan ve Ortaasyadan beri "yumgak" şeklinde idi. Aslında Türkler, "yuvarlak olan veya yuvarlanan herşeye", "yumgak" demişlerdi. Bir şeyi yuvarlak yapmak işine de, "yumgaklamak" derlerdi. Bu deyişin anlamı, Uygur çağında da, Selçuk çağında da böyle anlaşılıyordu. Bu söz Batıya gelindikçe, yani eski Anadolu ile Mısır Türklerinde, yavaş yavaş "yumak" şekline giriyordu. "İplik yumağı" anlamı da bugünkü türkçemizde böylece gelişmiş oldu.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Otağ Cevaplar Son İleti
Tarihi Türk Ile Başlatan Türk! Türk'ÇE Türk Dünyasından Haberler 4 10-29-2007 20:22
Türk Ismi Taşiyip Türk Deyince Ifrit Olanlara Bilgi! Türk'ÇE Türk Dünyasından Haberler 0 09-20-2007 23:22


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 21:42.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56