Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Türk Harsı(Kültürü) ve Tarihi > Giyim Kuşam

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 06-18-2008, 15:20   #1
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Varsayılan KÜPELER VE HALKALAR

Eski Türklerde küpe takmak, her çağda yaygın bir alışkanlık halinde görülüyordu.Türklerde küpeyi yalnızca kadınlar değil, erkekler de takarlardı. Fakat kadın ve erkek Türk küpeleri arasındaki ayrılıkları burada gösterebilecek kadar, yeterli bilgimiz yoktur. Hatta islam kaynakları, Hülagü Handan söz açarken bile, onun takındığı küpelerinden söz açmağı ihmal etmezlerdi. Çin kaynakları ile eski Ortaasya Türklerini gösteren minyatürlerde de, erkeklerin küpe taktıklarını, açık olarak görüyoruz.Osmanlı tarihinde de, bunun bir çok örnekleri vardır. Bu günkü Ortaasya küpeleri hakkındaki derli toplu bilgiler ise, Radlof tarafından derlenmiştir.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-18-2008, 15:36   #2
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Varsayılan Ynt: KÜPELER VE HALKALAR

Küpe:

Küpe sözü, Selçuklu çağının başlangıcında bile, küpe şeklinde söyleniyordu. Brockelmann ise, bu eski türkçe sözü yanlış olarak kübe şeklinde okumuştur. Eski küpe sözü, Anadoluda ve Dede Korkutta sık sık geçen altın küpelü sözünü, hatırlatmakta bir fayda görüyoruz. Mısır Memlük Türklerinde de küpe sözü, değişmeden devam etmiştir.

Eski Anadolu kitaplarında, salkım küpe çeşidine de çok rastlanır. Bazı yerlerde ise bu küpeye, kulak salkımı derler. Askılı küpeye gelince, bu bir İstanbul deyimidir. Eski Anadolu kitaplarında bunun karşılığı, daha çok askı küpe şeklinde geçer. Derleme Sözlüğüne göre ise, asım takımı, asım takını gibi sözler, Anadoludaki halk pek çoktur.

Doğal olarak küpelerden sarkan askı şekillerine göre, küpelerin adları da değişiyordu. Mesela Redhouse, Ahmet Vefik Paşa ya dayanarak, küpe kösteğinden söz açmaktadır. Haseki küpesi, paşa küpesi de, değişik askıları olan küpeler idiler.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-21-2008, 12:38   #3
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Varsayılan Ynt: KÜPELER VE HALKALAR

Isırga:

Isırga sözü de, eski türkçede küpe anlamına geliyordu. Isırmak kökünden gelen bu deyişi, Harezmşahlar çağından itibaren görürüz. "Isırga astı hatun kulagıga". Önemli olan bu kaynağın türkçe ısırga sözünün hemen karşısına, yine küpe anlamına gelen moğolca süyke deyişini de, koymuş olmasıdır.

Anadolu Derleme Sözlüğünde de ısırga sözünün, Anadolunun bir çok yerlerinde küpe anlayışında kullanıldığı, açık olarak gösterilmektedir. Eski Türkler ile Anadoludaki ısırga, Ortaasya Türklerinde, asırga veya sırga seklinde değişmiştir. Sırgak şekli ise Ortaasyada daha yaygındır. Bizim, "kulağına küpe olsun" atasözümüz, onlarda da "kulağına küpe takıyoruz" şeklinde söyleniyordu. Anadoluda da küpeye sırga , diyen bazı yerler yok değildir.

Söykö adı verilen, "büyük ve sarkık Moğol küpeleri", Ortaasyada daha çok yayılmıştır. Bu büyük küpeler, koni şeklindedirler. Kulaklara takılınca, uçları ile askıları, adeta gerdana ve göğüse kadar sarkarlardı. Bu sebeple Moğol etkisi çok az olan Anadoluda bu küpeleri aramak, boş bir gayrettir.

Isırga sözümüzün, Mançu dilinde de ashargan şeklinde görülmesi, üzerinde ayrıca durulması gereken bir konudur. Moğolcadaki aksrga sözü de, ayrıca incelenmelidir. Türk küpeleri daha zarif ve basit idiler. Fakat Uzakdoğuya gidildikçe, küpelerin kendileri de, askıları da büyüyor ve büsbütün ağır olmaya başlıyorlardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-21-2008, 13:09   #4
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Varsayılan Ynt: KÜPELER VE HALKALAR

Diğer Türk küpeleri:

Selçuk çağında derlenmiş bilgiler arasında küpe anlamına gelen, Tolgag sözünü de görüyoruz. Bu da tolgamak, yani dolamak kökünden geliyordu. Fakat bunun ne çeşit bir küpe olduğunu ise, tam bilemiyoruz.

Yine Selçuk çağının başlarında, ökmek sözü de küpe anlayışına geliyordu. Ökmeklenmek de, "küpelenmek", yani küpe sahibi olmak demekti. Aslında eski Türklerde ökme veya ökmek sözleri, "toplanmış ve yığılmış şey" anlamına geliyordu. Sonradan moğolcada da, yine küpe anlayışına gelen, bir egemeg sözü ortaya çıkıyordu. Türklerin ökmek sözü hiç şüphe yok ki, Moğolların bu deyişinden çok daha eski idi. Buna rağmen Yakut Türklerinin iyemek sözü ile Altayların kuzeyindeki Türk-Şor ağzındaki ekpek sözünü, hiç düşünmeden moğolcadan getirenler de olmuştur ki, büyük bir yanılgıdır.

Bu dilciler, yukarıda açıkladığımız savlarını, Kaşgarlı Mahmudun derlediği ökmek küpesini görmeden ileri sürmüşlerdi. Kırgızlar da, bazı küpelerine iymek derlerdi. Bunu da biz yeni bir bilgi olarak, kendimiz katalım. Görülüyorki Selçuk çağının ökmek küpesi, hepsinden eskiydi.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-21-2008, 13:30   #5
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Varsayılan Ynt: KÜPELER VE HALKALAR

Halka ve Türkler:

Halka sözünün küpe karşılığı olarak kullanılması, ancak İslamiyetin Türkler arasında yayılması ile başlamıştı. Dolayısı ile bu deyiş, Müslüman olmayan, fakat Batıdaki Türk kavimlerine yakın olan Kuman Türklerine de geçmişti. Doğal olarak Anadoluda da, halka şeklinde olan küpelere, doğrudan doğruya halka deniyordu.

Çağatay Türklerinde küpe anlamına söylenen, bir alburga sözüne de rastlıyoruz. Bu deyişin de, süs eşyalarını belirtmek için kullanılan, albutu ile bir ilgisi olması ihtimaldir. Aslında Moğol kültürünün derin etkilerini taşıyan Çağatay Türklerindeki sözlerin derinliğine araştırılması, bu konunun dışındadır.

Anadolunun bazı yerlerinde küpe anlamına kullanılan kulakçak ile küpe raptiyesi için söylenen kötürge sözleri de, eski Türk kültürünün değerli izlerini taşır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 07-12-2008, 16:49   #6
Turan Tigin
Junior Member
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 11
Varsayılan Ynt: KÜPELER VE HALKALAR

Eski Türklerde zina çok büyük bir suçtu ve cezası idamı gerektirirdi. Kesin isbatlanamayan durumlarda, zan altında kalan sanığın kulağındaki küpe çekilerek kulaktan ayrılırdı. Bu ceza Türkçemizde "kulağı kesik" tanımlamasını da beraberinde getirmiştir. Kulağı kesik bu zamanlar daha çok herçeyi duyan, herşeyden haberi olan fırıldak görünümlü insanlar için kullanılırken o zamanlar -hatta bu zamanlar da- çapkınlık yapan erkek anlamındadır.
Turan Tigin isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 03:00.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56