Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Türk Harsı(Kültürü) ve Tarihi > Giyim Kuşam

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 06-12-2008, 10:46   #1
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,321
Varsayılan KOL, YEN VE CEP

Uzun, geniş ve normal yen:

"Yen, yeng" sözleri de Türk giyim tarihinin ünlü ve yaygın deyişleridir. Yen sözü türkçede üç anlayışın karşılığı olarak kullanılır: 1- Elbise kolu. 2- Kol ağzı. 3- Kolluk. Bu üç anlamı, birbirinden ayırmak gerekir. Anlaşıldığına göre eski türkçede yen sözü, daha çok "elbise kolu" anlamına geliyordu. Türkler, "uzun yeni" ise, ayrı sözlerle belirtiyorlardı. Çünkü ağızlı yenler, eller kımıldadıkça sallanıyorlardı.

Selçuk çağındaki "yen salturdı", yani "yenini sallattı" sözü, herhalde bu biçim yenler için söylenmiş olsa gerekti. "Yeninden tutmak" deyişi de Türkler arasında çok yaygındı. "Yen salışma" deyişi ise eski Türklerde daha çok güreşte, "yenden tutmak" gibi güreş oyunlarını anlatan bir sözdü. Bizim "kolları sıvamak" sözümüzün karşılığı olarak da eski Türkler, sıtkalmak, sığmak gibi, sığamak karşılığı olan sözler kullanırlardı.

Anadoluda, elleri örten uzun kollara "yen kapağı" adı verilirdi. Uzun kollu kürkler için de "bol yenli seraser kürk" gibi deyişler kullanılmıştı. Eski Anadolu metinlerinde kolun koltuk tarafına gelen kısmına ise, "yen başı" dendiğine sık sık rastlanır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-12-2008, 11:15   #2
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,321
Varsayılan Ynt: KOL, YEN VE CEP

Bir değer görüşü olarak yen:

Ortaasyada yen sözü, olası bir ses değişmesi ile, ceng olmuştur. Bizim, "kolu sıvayıp işe başlamak" sözümüz de onlarda vardı. Nedense gizli yapılan işler için de hep, yen içinden sözü kullanılırdı. "Dostluk" ise, "bir yerden (beraberce) kol çıkarmak" ata sözleriyle anlatılmak istenirdi. Hali vakti yerine gelenler için ise, "eteği düzeldi, kolu uzadı" denirdi. Bunların hepsi de giyimle ilgili, anlamlı ve sözleri güzel, atasözleriydiler.

Hiç şüphe yok ki elbisenin cepleri, Türkler için çok önemli yerlerdi. Fakat elbise cepleri onlar için yeterli olmuyorlardı ve bunun için de, Türkler yanlarına bir çanta alıyorlardı. Bu sebeple türkçede cep ile yançık, yani elbiseye takılan çantalar ile cep, hep birbirine karıştırılmıştı. Aslında bu günkü cep sözümüz, arapça bir sözden gelmiş olmalıdır.

"Künçük", eski türkçede cep karşılığı olarak kullanılan en eski sözlerden biri olarak görülüyor. Aslında künçik, gömlek veya elbisede açılan bir yarık veya kesinti anlamınadır. Anadolu ağızlarında ise, cep karşılığı olarak, goncuk, kancak, kancik, ve koyun gibi, bir çok deyişler görüyoruz. Bunların, eski türkçe künçik, künçük ile ilgili olmalıdır. Aslında bu sözler, derlenirken ve basılırken epey büyük değişmelere de uğramışlardır. Koyuncuk(?) gibi, bir asıldan da gelmiş olabilirlerdi. Çünkü koyun sözü, çoğu zaman cep anlamına da kullanılmıştır. Anadolunun bir çok yerlerinde cebe veya cebin kenarına ise, göpçük denmiştir. Aslında köpçük, " eğer çantası" anlamına da gelir. Ayrıca, yançık sözü de eğer çantası demektir. Halbuki bu söz Kuman ağzında ise, hem cep hem de çanta anlamında kullanılıyordu.

Prof.Dr.Bahaeddin Ögel
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-12-2008, 13:02   #3
Tanrıkut
Yönetici
 
Tanrıkut - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jun 2007
İletiler: 2,177
Varsayılan Ynt: KOL, YEN VE CEP

Bir de cepgen sözü vardı acaba anlamı neydi?
__________________
Türküz,Türkçüyüz,Atatürkçüyüz!
Tanrıkut isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 06-12-2008, 13:34   #4
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,321
Varsayılan Ynt: KOL, YEN VE CEP

Alıntı:
Tanrıkut Rumuzlu Üyeden Alıntı
Bir de cepgen sözü vardı acaba anlamı neydi?
ÇEKMEN:

Çekmen sözü Anadoluda, Örneğin Görele bölgesinde, yün ve kıldan yapılmış çoban abaları için kullanılan bir sözdür. Aslında çekmen sözünün türkçe kök ve ekleri de bellidir. Vücuda sıkı bir şekilde sarılan bu uzun elbiseye, Kazan'da çikmen, ve Çuvaşlarda ise, sekman adı verilirdi. Anadoluda bu söz değişerek, çapkan veya cepken (cepgen) olarak söylenmeye başlamıştır.

Bahsettiğiniz buysa,Türk kültür tarihinde o konuya geniş bir yer ayrılmış, başlı başına bir konu olarak duruyor. Burada sırası geldiğinde yazacağım.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 19:38.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2020, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56