Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Türk Harsı(Kültürü) ve Tarihi > Giyim Kuşam

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 04-16-2009, 13:37   #11
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Urçuk:

"Urçuk" sözünün Anadoluda "orcuk, orucuk" şeklinde ve iğ anlamında görülmesi, gerçekten üzerinde durulacak önemli bir noktadır. Kaşgarlı Mahmud, türkçede yalnızca "iğ" sözünü vermekle yetinmişti. Harezmşahlar çağında yazılmış sözlükler ise, moğolca "urçuk" sözünü, ik, yani iğ sözü ile çeviri ediyorlardı. Kuman Türklerinde de iğ, yine "vurçuk" sözü ile karşılanıyordu. Urçuk sözünün türkçede bulunmasını, moğolcanın bir etkisi olarak görenler de bulunmuştur. Böyle görüşlere iştirak etmek doğru değildir. Çünkü urçuk sözünün türediği "urulmak " kökü, en eski türkçede de vardı. "Urulmak, urılmak" eski türkçede, "ip ve benzeri gibi şeylerin örülmesi" anlamına geliyordu. Ayrıca urçuk sözüne, moğolcaya çok uzak olan diğer Türklerde de rastlıyoruz. Bazı Türk kavimlerinde ise, iğ'in adı hiç söylenmeden, "kendir iğren ağaş", yani " kendir eğiren ağaç" dendiği görülmektedir. Kuzey Altaylardaki Türk kavimlerinde durum daha da başkadır. Onlar, iğ yerine çoğu zaman, yalnızca "ağırsak" ve "urçuk" gibi sözler kullanıyordu.

Görülüyor ki iğ konusunda, Altaylardan ta Anadoluya kadar uzanan Türk kültürü arasında, tam bir birlik vardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 13:48   #12
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Eğirmek ve iplik bükmek:

Türklerde eğirmek sözünün kök ve anlamları da çok derin ve eskidir. Türkçedeki eğirmek sözü, bugün Anadoluda kullandığımız şekilde, "yünü veya pamuğu eğirmek" anlamına geldiği gibi, eski türkçede, "döndürmek, çevirmek, bir yeri kuşatmak ve sarmak" anlamlarında da söylenirdi. Örneğin: Selçuk çağının başlarında eğirmek sözü, bugün kullandığımız anlamından başka, "bir kaleyi kuşatmak için emretmek" işini de içine alıyordu.

Eğirmek sözü, bütün Türk kavimlerinde hiç değişmeyen, bir deyiştir. Hatta türkçeden moğolcaya geçmiş olması da düşünülebilir. Çünkü bazı Moğol ağızlarında, eğirmek anlamına gelen ve "erüül-egir-" şeklinde söylenen, bazı deyişlere de rastlamaktayız. Doğal olarak bu sözler, moğolcada bozulmuşlardı. Türkçede aşağı yukarı aynı anlama gelen, örülmek, urulmak sözleri ile de karışmış olabilirdi. Eski Türkler eğirilmiş ipe de, "eğrik" derlerdi. Bu deyiş, Anadolu ile Mısır Türklerinde de devam ediyordu. "İğrim", yani "yumak" sözü üzerinde de burada durmadan geçmeyeceğiz.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 13:59   #13
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Bükmek, bükülmek, büklünmek:

Bu sözler de türkçenin, eski ve köklü deyişleri arasındadır. Kaynaklardan anlaşıldığına göre bunlar, moğolcaya da geçmişlerdi. Aslında eski türkçedeki bu deyişlerin hepsi de, hem iplik ve hem de urgan bükme için kullanılan, ortak sözlerdir. Burada daha çok ilgilenmemiz gereken konu, daha çok dokumacılıkla ilgili olan ipliklerdir. Bununla beraber bu sözleri birbirinden kesin olarak ayırd etmek, hem zor ve hem de tehlikeli bir iştir. Örneğin: "eğirmek, bükmek" anlamında kullanılan "ulıtmak, örülmek" gibi fiil kökleri ile; "ip yapmak için hazırlanmış yün" anlamına gelen "uruklug yüng" sözlerinden, hangilerinin "dokuma ipliği" ve hangilerinin de "urgan ipleri" olduklarını kestirebilmek oldukça güçtür. Halı iplikleri de, bu iplik çeşitlerinin içine dahildir. Halı ipliklerine ayrı olarak ne dendiğini kestirebilmek ise, oldukça güç bir iştir.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:13   #14
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

ÇIKRIK:

Türkler başlangıçta çıkrığa "çığrı" derlerdi. Eski Türklerde "çığrı" sözü, "değirmen, çark, dolap,....gibi şeylerin çıkrığı ile, ip çıkrığı ve her türlü makara" anlamına gelirdi. Gök çığrısı ile "felek" de, bu sözün içine girerdi. Türk mitolojisi ile ilgili eserde, bu konu üzerinde geniş olarak durulmuştur. Sanskrit dillerindeki "çakra" ve eski İran lehçelerindeki "çahrağan" sözleri de, "ip çıkrığı" anlamına geliyordu. Fakat, bu benzetmede kesin olarak konuşmak doğru değildir. Aslında çığrı sözünün kök ve ekleri türkçenin kuruluşuna da uygundur. Ayrıca bu deyişi doğurabilecek bir çok eski türkçe sözler de vardır. Buna rağmen Uygur çağında Budizm etkisi ile türkçeye girmiş de olabilirdi. Bu yolla da, bir çok yeni deyişlerin doğmuş olabileceği düşünülebilir. Eski türkçedeki çığrı sözü, Anadolu ile Mısır Türklerinde, bir küçültme eki alarak "çıkrık" şekline gelmiştir. Ortaasya Türklerinde ise bu sözü, "çıyrık" şeklinde söylüyorlardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:24   #15
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

İranlılara göre çıkrık:

İranlılara gelince, onlar çıkrığa daha çok, "pervan" ve "behen" derlerdi. Ortaasya Türklerinde çıyrık sözü, bugün için daha çok, "bükme" anlamında kullanılmaktadır. Örneğin, "çıyırığı katı ip", "sağlam bükülmüş ip"; "çıyırığı boş ip" de, "gevşek bükülmüş iplik" anlamına geliyordu. Altay Türk ağızlarında çıkrık anlayışına kullanılan, "aya, ağıcak, gayibak, ağalçi, agu" gibi deyişler de vardır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:32   #16
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Anadolu ve çıkrık:

Anadoluda kullanılan çıkrık ile ilgili sözler, daha zengin ve daha renklidir. Anadoludaki "çıkrık, çırık, elicek, kölecen, kelepçek, kollu, yüğrük, yürük" gibi türkçe sözlerin yanında; "çıkrık kolu" anlamına gelen, "elcek, elecek, tapıncak" gibi diğer deyişleri de sayabiliriz. Ayrıca, az kullanmış olsalar da, "cehre, cırsır, cahıra, elemit, kelebe" gibi, yabancı kültürden gelmiş sözleri saymada da yarar vardır. Her kültür, özellikle dokumacılık kültürü, hiç şüphe yok ki dışarıdan birçok etkiler almıştır. Fakat, önemli olan nokta, Anadoludaki en yaygın ve ana sözlerin, eski Ortaasya özlerini taşımış olmalarıdır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:39   #17
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

YUMAK VE MAKARA

İplik yumağı:

Bizim bugün yumak diye söylediğimiz sözün aslı, çok eski çağlardan ve Ortaasyadan beri "yumgak" şeklinde idi. Aslında Türkler, "yuvarlak olan veya yuvarlanan herşeye", "yumgak" demişlerdi. Bir şeyi yuvarlak yapmak işine de, "yumgaklamak" derlerdi. Bu deyişin anlamı, Uygur çağında da, Selçuk çağında da böyle anlaşılıyordu. Bu söz Batıya gelindikçe, yani eski Anadolu ile Mısır Türklerinde, yavaş yavaş "yumak" şekline giriyordu. "İplik yumağı" anlamı da bugünkü türkçemizde böylece gelişmiş oldu.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:47   #18
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Eğrim:

"Eğrik" sözünün, eğirmek kökünden, "eğrilmiş, bükülmüş iplik" anlamına geldiğini yazmıştık. Bu sebeple bazı Türk ağızlarında, "eğrim, iyrim" sözleri ise, doğrudan doğruya yumak karşılığı olarak kullanılmıştı. Bu konuda sözlük yazanlar, aldanmış gibi görünmektedirler. Çünkü Anadoluda da söylenen, "bir eğirim yün" veya "bir eğirim iplik" deyişi, "bir yumak" anlamına değil; bir "eğirme birimi", yani bir eğirimlik yün olarak kullanılmaktadır.

Anadoluda "makara" anlamına kullanılan, "ağşak, aşak" sözlerini de, Altay Türk ağızlarındaki-aşağı yukarı aynı anlama gelen- "ağıçak, ağçak" deyişleri ile karşılaştırabiliriz.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 14:59   #19
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Kelep:

Kelep sözü de, Anadoluda yumak karşılığında kullanılır. Bu sözün aslının İran yolu ile geldiği de düşünülebilir. Çünkü, farsçadaki "kelabe" ve "kelafe" sözlerinin varlığını biliyoruz. Fakat farsçada, doğrudan doğruya "kelep" şeklinde söylenen bir söz yoktur. Bunun yanında, Altay ve Doğu Türkleri gibi İrana ve İran kültürüne çok uzak kalan Türklerde ise kelep sözü çok yayılmış ve artık yerli bir öz göstermeğe başlamıştır. Bu bakımdan, "Çok eski çağlarda başlayan Türk ve İran dokuma tekniği ilişkileri" üzerinde düşünmek, daha doğru olur görüşündeyiz. Bu söz, eski çağlarda İrandan Türklere girmiş ve türkçeleşmiş de olabilir. Anadolu kültüründe de bir çok farsça deyişler vardır. Fakat bunların çoğu, İslamiyetten önceki çağlarda, Türkler Ortaasyada iken, Türk kültürüne girmiş ve türkçeleşmişlerdir. Yoksa bizim Divan ve İran edebiyatçılarımızın düşündüğü gibi, sonraki Osmanlı-İran ilişkileri yolu ile Anadoluda İran kültürü etkilerini aramak, Türk tarihinin gerçeklerini bilmemek demektir. Üstat Fuad Köprülü nün bize gösterdiği yol da budur.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-16-2009, 15:13   #20
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Çıyırık ve bezinç:

"Çiyirik" ve "çırma" deyişleri de, bazı Türk ağızlarında yumak anlamında kullanılıyordu. Çıyırık sözümüzün, herhalde çığırmak ve çıkrık sözleri ile bir bağı olsa gerekti. Çırma sözü ise daha çok, "çiğ" den yapılan "hasır ipliği yumağı" için kullanılan bir deyiş idi. Selçuk çağının başlarında ise, "ipek veya yün yumağı" na da "bezinç" diyorlardı. Bu sözün "bezemek" fiili ile, ne derece olduğunu tam bilemiyoruz.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Otağ Cevaplar Son İleti
Tarihi Türk Ile Başlatan Türk! Türk'ÇE Türk Dünyasından Haberler 4 10-29-2007 20:22
Türk Ismi Taşiyip Türk Deyince Ifrit Olanlara Bilgi! Türk'ÇE Türk Dünyasından Haberler 0 09-20-2007 23:22


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 17:52.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56