Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Türk Harsı(Kültürü) ve Tarihi > Giyim Kuşam

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 04-16-2009, 15:34   #21
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Makaralı yumak:

Makara denince, aklımıza bugünkü modern makaralak gelmemelidir. Aslında makara sözü, dilimize italyancadan girmiş bir sözcüktür. Eskiden iplikler, çıkrıktan belili şekilde yapılmış ağaçlar üzerine sarılır ve böylece dokuma tezgahlarına konurdu. Bunlar da makaranın başka bir tipi idiler. Kırgızlar bu iplik yumaklarına, çıkrıkla ilgili olarak "çark cip", yani "çark veya makara ipliği" de diyorlardı. Kazan Türkleri de makaraya, "kaldırça" derler. Bu deyiş, çuvaşçaya, "holderçe" şeklinde gelmiştir. Ortaasyada "dürmek" sözüne benzer "türmök" sözü de, hem makara ve hem de yumak anlamlarını karşılamak için söylenmiş sözlerdendir. Görülüyor ki, eski Türklerde, makara ile yumak, birbirlerinden pek o kadar ayrılmamakta idiler.

Anadoludaki durum da aşağı yukarı böyledir. İplik yumağı ile makarası, hemen hemen aynı sözlerle söylenmişlerdir. Anadoluda söylenen "ağşak, aşak" sözleri üzerinde durmuştuk. Yine makara için "dolak, kütük, teker, toka, tokmak, topana" gibi Anadolu deyişleri de, eski Türk özleri gösterirler. Bunların yanında, Batıdan ve İstanbuldan, Anadoluya ticaret yolu ile gelmiş bazı sözler de vardır. Türk kültür tarihi araştırmalarında, şu önemli noktayı da unutmamamız gereklidir. Bu gibi teknik konularda, her arapça veya farsça söz, doğrudan doğruya bir Arap veya İran etkisi olarak kabul edilmemelidir. Aslında bu sözleri meydana getirenler, İstanbuldaki kültür tesirleri ile yapmacık dil olmuştu.

Örneğin Anadoluda, "makara ipliği" için kullanılan "kütük tiresi" sözünün yarısı, Anadolu ve diğer yarısı da, İstanbul etkisinde kalmıştı. Yalnız Anadoluda değil; eski Ortaasyada da İran ve Türk kültür ilişkileri dolayısı ile bu konuda, bazı yabancı etkiler görülmüştü. Kaşgarlı Mahmud tarafından derlenmiş ve "eğirilmiş ip yumağı" anlamına gelen, "teşrüm, tüşrüm" sözlerini, buna örnek olarak verebiliriz. Aslında bu deyiş, geniş bir şekilde İran etkisi altında kalmış olan Argu Türk ağzından derlenmişti. Fakat bu sözlerin hepsi de, eski Türklerden toplanmışlardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 00:39   #22
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

YÜN ATMA

Yün ve yapağı atma:

Türkiyede yün ile ilgili el sanatları, hem köklü ve hem de çok eskidir. Türkçemizdeki "yün" sözü, eskiden "yüng" veya "yung" şeklinde söyleniyordu. Bu söyleniş, ufak değişikliklerle, zamanımıza kadar gelmiştir.

Kaşgarlı Mahmudun söylediğine göre, Batıya yakın oturan Argu, yağma ve Karluk gibi Türk bölükleri, yün sözünü daha çok pamuk anlamına kullanıyordu. Uygur Türklerinin bazı bölümlerinde de pamuğa yüng dendiğini, eski Uygur metinlerinden anlıyoruz. Öyle anlaşılıyor ki Türkler, iplik ve dokuma için hazırlanmış olan yünleri, "yung yap", yani "yün yapağı" demek yolu ile, diğerlerinden ayırıyorlardı. Çünkü "yapağı" sözü, eski türkçede "yap " deyişi ile karşılanıyordu. Bu deyiş hafif değişikliklerle, bütün Türklere yayılmıştır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 00:49   #23
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Yün kırkma ve yün ditme:

"Yün kırkmak" sözü ve işi de, eski çağlardan beri değişmeyen bir Türk sözüdür. Yne kırkmak işi, bir çeşit yün hazırlamadır. Bu sebep Selçuk çağının başlarındaki Türkler bu işe daha çok "yunglamak", yani " yünleme, yün hazırlama" derlerdi. "Yün atma" işi ise, ya çubukla, veyahut da hallaç yayı ile yapılırdı. "Yün atma çubuğu" na Selçuk çağının başlarında, "sağ" adı verilirdi. Anadoluda da yünler, bu çubuklarla atılır ve kabartılırlar. Anadoluda düğüm haline gelmiş yünler ise elle didilirdi. "Yün ditmek" işi için, Harezmşahlar çağına ait bir kaynakta geçen "titti yüngni" deyişini, değişmeyen bu eski Türk geleneği için bir örnek olarak verebiliriz.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 00:56   #24
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Yün hallacı:

Yünü atıp kabartmak için kullanılan "Hallaç yayı" üzerinde, bundan sonraki pamukla ilgili bölümümüzde genişçe duracağız. Yün atıldıktan sonra da, doğal olarak işler bitmemektedir. Halı veya kumaş dokumak için, yünlerin cinslerine göre ayıklanması ve bölümlere ayrılması da gerekli idi. İşte türlü dokuma iplikleri yapmak için hazırlanmış olan bu yünlere de Türkler, "uruklug yüng", yani "iplik yünü" derlerdi. Aslında "uruk, urk" sözleri, eski türkçede hem iplik ve hem de urgan anlamına gelirdi. Orta kalınlıktaki ipler de, doğal olarak bunların içine girerlerdi.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 01:14   #25
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

PAMUK ATMA:

Hallaç yayı:

Eski Türkler, hallaç yayını iyi tanıyorlardı. bu sebeple kaynaklarımızda, "hallaç yayı" hakkında söylenmiş bir çok sözlere rastlıyabiliyoruz. Öyle anlaşılıyor ki Türkler kendi hallaç yaylarını, hem yün ve hem de pamuk için kullanıyorlardı. Hallaç yayı için elimizde bulunan en eski türkçe karşılık, Selçuk çağının başında derlenmiş olan "yeteng" sözüdür. Bu da, "yünü atıp kabartan" bir alettir. Harezmşahlar çağında, pamuk atan yaylarla ilgili bilgiler daha çoğalmaktadır. "Mamuk çapar yayı" sözü aslında, "pamuk döver yay" anlamını karşılıyordu. Fakat bunun yanında, "mamuk atkuçınıng yası", yani "pamuk atıcının yayı" deyişide görülüyordu. Bu örneklere, "sabadı mamuknı" sözünü de katabiliriz. Pamuğu iplik yapmak için hazırlama tekniği ile ilgili, "mamuk soykuçınıng tahtası, temürü" gibi deyişler de vardır.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 01:33   #26
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Hallaç tokmağı ve çubuğu:

Anadoluda eski Türklerin, yün ve pamukları kabartmak için kullandıkları ince çubukları da görüyoruz. Buna "yün çubuğu" dendiği gibi, bazı yerlerde de "çildirgi" veya "atma çubuğu" adı da verilir. "Hallaç tokmağı" da Anadoluda, "atacak, kertik, köstek, ebce" gibi, türkçe adlar ile adlandırılırlar. Bunların yanında hallaç tokmağı için söylenen "çek, ılagat" gibi henüz daha açıklanamayan deyişler de yok değildir. "Hallaç yayının tahtası" yaygın olarak bir kuzu derisi ile sarılırdı. Anadoluda "sağrı" adı verilen bu deri, tahta üzerine pamukların toplanmaması için sarılmıştı. "Hallaç yayı" da Anadoluda, eski Türklerde olduğu gibi "yay" adı ile adlandırılıyordu.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 10:22   #27
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

DOKUMA:

Türk kumaşları, çok geniş ve büyük bir konudur. Bu sebeple Türk kumaşları ile ilgili bütün meseleler üzerinde, burada durmamıza imkan yoktur. Bu araştırmalardaki gaye, daha çok Türk kültürünün kaybolmayan ve binlerce yıl, Türklüğün her gittiği yerde yaşayan özelliklerini bulmaya yönelmektir. Böyle yol gösterici bir araştırmada bütün meselelerin hep birden ele alınması, amacı gölgeleyebilecektir. Her kavim, her çağda yakın komşularından birçok kültür etkileri almıştır. Zaten Türk kültürünü de geliştiren en önemli sebep, böyle geniş kültür alış verişleri olmuştur. Fakat şimdiye kadar hep, Türklerin dışarıdan aldıkları üzerinde durulmuştur. Nedense, Türk kültürünün de kendine göre ana ve temel karakteri ile değişmez kanunlarının bulunduğu üzerinde durulmamıştır. Bu sbeple aşağıda açıklamağa çalışacağımız şeyler, bu görüş açısı ile akunup, değerlendirilmelidir.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 10:40   #28
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Türk bezi ve çeşitleri:

Burada "Türkbezi" ile ilgili ayrı bir bölüm açılmasının sebebi, kaynaklarımızda bez adı ile, bir çok kumaş çeşitlerinin adlandırılmış olmasıdır. Aslında bez, geniş bir deyimdir. Şimdi olduğu gibi eskiden de, pamuklu dokumaları geniş olarak içinde toplayan bir sözdü. Bez sözü, Uygur çağından itibaren "böz" şeklinde söylenip ve yazımağa başlanmıştır. Selçuk çağında derlenmiş bez ile ilgili bazı atasözleri ile şiirleri de görüyoruz. Uygur çağında, üzerinde "zincirli örgüler" bulunan bazı kumaşlara ise, "boz" dendiğini görüyoruz. Bunun gibi bazı Uygur sözlerinin yanlış okunmuş olmaları da ihtimaldir.

Uygur çağında, kalın ve kaba kumaşların hepsine "kalıng böz", yani "kalın bez" deniyordu. Selçuk çağının başlarında derlenmiş türkçe sözler arasında karşımıza, "sedhrek böz", yani "seyrek bez" şeklinde bir deyiş de çıkmaktadır. "İnce bezler" için ise, "Yinçge böz" sözünün kullanılmış olduğu ihtimaldir. Çünkü Selçuk çağı başlarında, "İnce ipekli kumaşlar", "yinçge torku" adı ile adlandırılıyorlardı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 11:07   #29
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Dokuma ve dokumacı:

Anadoludaki dokuma tezgahlarının hepsini Ortaasya ile karşılaştırmak, ilmi metodun ilkelerine uygun olmaz. Çünkü dokumacılık, Anadoluda yalnızca Türkler tarfından yapılan bir el sanatı değildi. Anadoludaki Türkler, Türk olmayan komşularından da, çok şeyler almışlardı. Bu sebeple kültür etkileri ile alışverişlerini açıklığa kavuşturmak için sözlere dayandık. Türk kültürünün kaybolmayan ve güçlü bir karaktere sahip olduğu iddiasıyla yola çıkarken, Türlerin bu konuda, komşularından bazı şeyler aldıkları gerçekliktir.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 04-17-2009, 11:14   #30
kobali
Bölüm Sorumlusu
 
kobali - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
Bulunduğu yer: Antalya
İletiler: 1,312
Post Cevap: Türk Dokumacılığı

Dokumak:

"Tokmak", veya "tokumak" sözleri, Türk kültürünün en eski çağlardan itibaren karşımıza çıkan yerli deyişlerdir. Harezmşahlar çağında, "tokudı tonnı", "elbiseyi tokudı", "kalın tokugan boldı ton", yani elbise kumaşı kalın dokundu veya kalın dokunan kumaş gibi sözler içinde, "dokumak" fiilinin bugünkü anlamda nasıl kullanıldığını, daha açık olarak görebiliyoruz. Eski Anadolu ile Mısır Türklerine gelince, onlar da "tokucı, tokuyıcı" gibi sözler, daha sık söylenmeğe başlamıştı.
__________________
ÖNCE VATAN
kobali isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Otağ Cevaplar Son İleti
Tarihi Türk Ile Başlatan Türk! Türk'ÇE Türk Dünyasından Haberler 4 10-29-2007 20:22
Türk Ismi Taşiyip Türk Deyince Ifrit Olanlara Bilgi! Türk'ÇE Türk Dünyasından Haberler 0 09-20-2007 23:22


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 07:45.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56