Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Türkçe > Sözcük Türetme Alanı

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 12-10-2013, 15:39   #1
bensay
Türkçü
 
Üyelik tarihi: Mar 2011
İletiler: 75
Varsayılan Konuşunma

“Monolog” karşılığı “konuşunma” önerisini “Türkçe" nin Diriliş Hareketi adlı yerlikte, otağda daha önce paylaşmıştım. Bu kez, burada bu öneri üzerinde orada aramızda gerçekleşen yazışmaları atlamayarak sözcüğü öngeçmişiyle birlikte sizlerle paylaşmanın daha doğru olacağını düşündüm.

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Türkçede konuşun- diye bir eylem yoktur. -ma eki de eylemden ad yapar.

Mustafa Bağcı: Eylemlerde dönüşlü çatı ekini bilmiyor olamazsınız. Kullanımda okunak, dokunak sözcükleri yok diye okunaklı, dokunaklı sözcüklerini de yanlış bulmamız gerekiyor sizin bakış açınıza göre. Doğrusu anlayabilmiş değilim esemenizi, terim gibi değme yerinden dökülen, kural dışı bir sözcük doğru sözcük oluyor da...?

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Mustafa Bey, söyleminiz karşınızdakince anlaşılıyorsa bireysel olarak başarıya ulaşırsınız zaten. Eyleme eylem demek için "mak/mek" ekinin getirilmesi gerekir köke ya da gövdeye. Siz "Konuşunma" diyerek ad yapmışsınız sözcüğü. Neden eylem yapmışsınız gibi çıkıştığınızı anlamadım. Öneriniz evet, dil kurallarına göre mantıklı. n,l ekleri eylemi dönüşlü yapar. Ama her eylemde demek istediğinizi yansıtmayabilir.

"Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Her eylem dönüşlü değildir. Üstelik konuş- eylemi işteştir. İşteşin dönüşlülüğü olmaz.

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Ör: Tepişme olur tepinme olur tepişinme olmaz. Duruşma olur ama duruşunma olmaz.

Mustafa Bağcı: Neresinden başlasam da toplasam dildaş? Kısa kesmek istiyorum, örneğin eylemlerden ad türeten -Im ekini ele alalım. Eski Türkçede böyle bir ek vardır, ancak bu ekin edilgen çatıya ulanmış bir örneğini ararsan bulamazsın. Ben buradan -Im eki edilgen çatı eylemlerine ulanamaz diye bir kural oluşturabilirim. İşte böyle bir kural oluşturduğumda tükel (tam) anlamıyla kural uydurukçuluğu yapmış olurum. Oysa bugün sayın Aydın Köksal iyi ki kural uydurukçuluğu yapmamış ve bu eki edilgen çatı eylemine ulayarak “software” karşılığı “yazılım” sözcüğünü türetmiş; sanıyorum siz de sorunsuz bir sözcük olarak kullanıyorsunuzdur bu sözcüğü, ki gerçektende sorunsuz bir sözcüktür kullanmayı sürdürün.

Ayrıca konuşmak aytmak demektir, aytışmak değil. Biçimsel olarak işteş çatı eylemiyse de anlamsal olarak değildir. Tüm çatı eylemliklerinde (ettirgen, edilgen, dönüşlü) böylesi işlevsizleşmeler, dahası bundan dolayı eş işleve iye birden çok ek içermeler bile söz konusu olabilmektedir.

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Siz yanlış anladınız. biz kural uydurmuyoruz. İşteşlik, dönüşlülük edilgenlik ve etkenlik birbirinin yerine geçer, birlikte kullanılmaz. Çünkü bunların hepsi işi yapan ve işten etkilenen kişileri belirtir. Siz hem işi yapan hem de işten etkilenen kişinin aynı olması durumunda ancak dönüşlülük kullanabilirsiniz. Diğer yandan, işteşlik ise işin birlikte yapılmasını gösterir. Dolayısıyla iki ekin bir arada kullanılması, anlamsız olur. çünkü işi yapanı ve etkileneni zaten nitelemiş olursunuz bir ekle. Bunu değiştiren başka bir ek kullanamazsınız aynı anda. Ancak, konuş- gibi işteş bir eylem yerine söyle- gibi etken bir eylem kullanarak, söylenme gibi bir sözcük türetilebilir.

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi Yani kök kon- eylemidir. Konuşmak işteşlik bildirir.

kon- +Iş- → kon- ● Kon- fiilinden +iş- işteşlik ekiyle “karşılıklı veya birlikte ikamet etmek” anlamındayken sadece Türkiye Türkçesinin Batı lehçesinde 16. yy'dan sonra danış- fiilinin yerini almıştır.

Mustafa Bağcı: Siz öyle bilin, anlaşamıyacağız anlaşılan. Bu arada söylenmek'in anlamı bellidir, ondan monolog karşılığı ne yapsan etsen çıkmaz, ancak aytınma gibi bir sözcük seçenek olabilir o da çok bilindik olmadığı için tutması güçtür.

Mustafa Bağcı: Konuşmak işteşlik bildirse aytışmak'ın dengi olurdu, oysa aytmak'ın dengidir.

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Konuşmak işteşlik bildirir. Buna kuşku yok. Kon- eyleminden gelir. Bir yere oturup (konup) karşılıklı sohbet etmekten anlam kaymasına uğramıştır. Kökenini incelerseniz göreceksiniz.

Mustafa Bağcı: Özdeş yerde dönenip duruyoruz, anlamak istemiyorsunuz, konuşmak eylemliği işteşlik ekiyle oluşmuş bir eylem olmakla birlikte anlamsal olarak işteşlik içermez. Konuşmak aytışmak değil aytmak denkliği içerdiğinden bu apaçık ortadadır.

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Sonuçta bu iki ek art arta gelmez... Her eylem de dönüşlü değildir. Konuşmak da dönüşsüz çatıdadır. Örneğin gitmek de dönüşsüzdür. Gidinmek olmaz.

Mustafa Bağcı: Neden olmasın ki gidinmek diye bir eylemlik, gereksinim durumunda türetilir ve olur, dili derin dondurucuya atmayın ne olur...

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Dili anlamsız yere zorlamayın. Türkçede eylemler geçişli-geçişsiz ve dönüşlü-dönüşsüz diye ayrılır. Geçişsiz ise edilgen, dönüşsüz ise dönüşlü yapılamaz.

Mustafa Bağcı; Bir geçişsiz fiili edilgenleştirmiş değilim, ki böyle bir neni istesem de yapamam, örneğin "adam ölüldü" oluyor mu, olmuyor kuşkusuz. Hepsinden önce dile oturmuyor "ölülmek". Ancak önce geçişli duruma getirdikten sonra edilgen yapabilirim doğal olarak: "adam öldürüldü". "Dönüşsüz ise dönüşlü yapılamaz" demeniz ise artık dönüşlü çatı eki Türkçede türetim yeteneğini yitirmiştir/bitirmiştir anlamına mı geliyor?

" Türkçe" nin Diriliş Hareketi: Dönüşlü olabilen eylemler ve dönüşlü olamayanlar var. Olamayanı zorlayıp dönüşlü yapmaya çalışmak, geçişsizi edilgen yapmaya çalışmak gibidir.

Mustafa Bağcı: Gelmiyormuş, bu yeterli. Yine de sağlıcakla, sevinçle kalınız, buraya değinmiş.

Değerli dildaşlar, bu arada usuma gelmişken şu değinmeyi de yapayım: Benzer nitelikte değişmek eyleminden (kuşkusuz değiş->değişin- türetim tabanlığı olan arageçiş eylemi üzerinden) değişinim sözlüklerde yerini almıştır:


Alıntı
değişinim
a. biy. Doğada ve toplumda nitelikle ilgili değişmelerin yavaş yavaş değil, birdenbire olması, bir şeyin ortam ve şartlarını bulduğunda birdenbire nitelik değiştirmesi, mutasyon.
Güncel Türkçe Sözlük

değişinim İng. mutation, mutasyon
Bir organizmanın genetik unsurlarında görülen ani ve katılımsal değişim.
BSTS/Nükleer Enerji Terimleri Sözlüğü

değişinim
bk. değişme.
BSTS / Uygulayım Terimleri Sözlüğü 1980
__________________
Evrensel olan kavramlardır. Sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
www.yerevi.com
bensay isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Eski 12-24-2014, 20:39   #2
bensay
Türkçü
 
Üyelik tarihi: Mar 2011
İletiler: 75
Varsayılan Cevap: Konuşunma

Alıntı:
"Türkçe" nin Diriliş Hareketi Yani kök kon- eylemidir. Konuşmak işteşlik bildirir..."
Evet, konuşmak eylemi biçimsel olarak işteşlik içerir. Ancak daha önce de belirtildiği gibi bu biçimsel bir durumdur, anlamsal olarak işteşlik içermez, nitekim "konuşmak", "aytışmak" eyleminin değil "aytmak" eyleminin dengidir.

İşteş çatıda karşılıklılık söz konusu olduğundan ortada nesne kalmaz, dolayısıyla eylem geçişsiz eylem durumuna gelir. Eşdeyişle gerçek işteş çatı eylemlerinde "kimi, neyi" sorusuna alacağınız bir yanıt yoktur. Örneğin "sevişmek, doluşmak" eylemleri, "neyi/kimi sevişmek, "kimi/neyi doluşmak" sorularına alınabilecek yanıt yoktur. Oysa "konuşmak" için durum ayrımlıdır, "kimi/neyi konuşmak" sorusuna örneğin "Ahmeti/tarımı" biçiminde yanıtlar alabilirsiniz. Dolayısıyla "konuşmak" eylemi geçişsiz değil, geçişli bir eylem durumundadır. Gerçekten işteş çatılı bir eylem olsaydı geçişsiz eylem durumuna gelmiş olması gerekirdi ki bu durumda "kimi, neyi" sorularına bir yanıt alamazdık.

Bu bağlamda "konuşunmak" eyleminin kurallılığına ilişkin bir kuşkunuz olmamalıdır.
__________________
Evrensel olan kavramlardır. Sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
www.yerevi.com
bensay isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 14:11.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56