Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı  

Geri git   Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı > Toplumu Bilinçlendirme Çabaları > Deneme bilen Makaleleriniz

Deneme bilen Makaleleriniz Sizin Yazılarınız

Cevapla
 
Seçenekler Tarz
Eski 06-12-2009, 07:30   #1
Bilgehan TONYUKUK
Kemal'in Askeri
 
Bilgehan TONYUKUK - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Apr 2009
Bulunduğu yer: Türkeli
İletiler: 7
Varsayılan Kopuz,Dombıra ve Tambur...

Aynı ezgi aleti ailesi içinde yer alan Türk çalgıları diye kısaca tanımlama ile giriş yapalım.
Kopuz milattan öncesine dayanan tarihinde Orta Asya'da ”çalgı” anlamında kullanılıyor,, günümüzde de Türkçe'nin lehçelerinden birini konuşan çeşitli topluluklarda, kubuz,komıs, kobuz, gibi isimlerde yapı itibariyle benzeyen veya benzemeyen çalgılar için kullanılmaktadır. Bu saz türü, Asya’da yaşayan Türk boylarında değişik biçimlerde halen kullanılmakta ve çalınmaktadır. Anadolu’da görüldüğü zamanlar yine milattan öncesine Turani kavimlerin varlığı bilinmekte özellikle Türk’ün inanç dünyasında yer aldığı deyişlerde geçtiği bilinmektedir.

Türk tarihinde kutsal sayılan ve din adamları tarafından çeşitli ayinlerde kullanıldığını bilinmektedir.Yaratıcıya dua ekseninde. “Şaman” veya “Kam” denilen bu din adamları, inançlarında müziği temel alırlar ve iyi birer de şair,aşık olup bu çalgıyı da kullanıyorlardı.

Anadolu’ya, göçler, gezginler,aşıklar ya da akınlar yoluyla taşınan bu çalgı hakkında çok sevilen “kopuz”u Evliya Çelebi, bir tür kahramanlık çalgısı olarak tanımlamaktadır.

Kopuzcular, savaşlar sırasında yaşanan öyküleri söz ve müzikleri dile getirirken barış zamanı eğlencenin unsurlarından biri olurlardı. Perdesiz kopuz, “tambur”da da kullanılan sert bir mızrapla çalınmaktaydı.(Mızrap,kaplumbağa ,”bağa” kabuğundan yapılır esnek yapıya sahip olmayan bu madde ortamına göre sert nameler,ya da bilgelik akan ifadeleri çalmaya muktedirdir.) Bunun yanı sıra parmak ve yay kullanılarak çalınana kopuzun yay ile çalınanlarına “Kıl Kopuz”, mızrap ile çalınan türüne ise “Kopça Kopuz” denir.
Ozanların Piri Dedem Korkut yahut Korkut Atam’ın icat ettiği söylene gelir.Dedem Korkut kopuzu rüyasında keşfeder.Bu efsane günümüze kadar anlatıla gelir.

Bibigül Ospanaliyeva’dan alıntı yaparak nakledelim.


Alıntı:
Bu efsaneye göre; Korkut küçüklüğünden kavrama yetisi yüksek ve hafızası kuvvetli bir çocuk olarak büyür. O dönemde kullanılan müzik aletlerin hepsini çalabilecek seviyeye gelir. Fakat bununla yetinmeyen Korkut kendi elleriyle, insan ve hayvanların tabiat olaylarının, kâinattaki varlıkların sesini çıkarabilen bir müzik aleti yapmak istemiş. Aleti nasıl yapacağını çok düşünmüş, kesip getirdiği bir çam ağacının gövdesine tasarladığı şekli vermeye çalışmış. Fakat bundan sonra ne yapacağını bilemeyip çok zorlanmış. Günler hep böyle çam ağacına şekil vermekle ve nasıl bir alet yapacağını düşünmekle geçmiş. Bir gün artık iyice yorulan Korkut otururken bir anlık uykuya dalmış. Rüyasında bir melek ona: “Ey, Korkut! Yapmakta olduğun kopuz altı yaşındaki erkek devenin kemiği kadar olmuş. Fakat onun deve derisinden gövdesi, erkek keçinin boynuzundan oyularak yapılmış tiyeği (teli yüksek tutmak için altına konulan köprü), beş yaşındaki aygırın kuyruk kıllarından örülmüş işegi (bağırsak) yoktur. Bunları sağlarsan, aletin kuş gibi ötmeye dünden hazırmış.” diyerek kopuzu nasıl tamamlayacağı hakkında bilgi verir. Korkut uyanır uyanmaz meleğin anlattıklarının hepsini yapmış.

“Çam ağacının gövdesinden,
Kesip de yaptığım kopuzum.
Üyenkinin gövdesinden,
Oyarak yaptığım kopuzum.
Jelmaya’nın derisinden,
Şanak yaptığım kopuzum.
Asi tekenin boynuzundan,
Tiyek yaptığım kopuzum.
Beş yaşındaki aygırın kuyruğundan,
İşek yaptığım kopuzum.
Kulaklarını ayarlayayım,
Olmazsa bu dediklerim.
Tekrar yere vurup seni parçalayacağım!” diyerek kopuzu eline almış, kendi elleriyle yaptığı bu müzik aletinin tellerinden güzel nağmeler dökülmeye başlamış. Uçan kuş, koşan hayvan, esen rüzgâr, bütün tabiat hareketlerini durdurmuş, kopuzun sesine kulak vermişler.
Dedem Korkut icadı olan kopuzun yapıldığı malzemeye göre birçok çeşidi mevcuttur.Genelde ileten kaynağımız Kaşgarlı Mahmud kopuzun seslerine göre çeşitleri olduğunu belirtmiş,( ”Kolca Kopuz,Ozan Kopuzu,Buçı Kopuz gibi.)iki telli,üç telli,mızrap ile çalınanı yaylı olanı gibi türler altında günümüze kadar gelmiş aynı soydan gelen müzik aletleri türemiştir.Kemençe vb. gibi müzik aletlerinin kökeninde Kopuz’un olduğunu sanat tarihçileri ortaya koymaktadır.
Kopuz ve benzeri aletler Türk dünyasında kullanıldığı alanda hep ruha hitap etmiştir,Kamlar tedavilerde kullanmış,kutsal saydıkları kopuzun sesinin Ata ruhları ile bağlantısı olduğuna, koruyuculuğuna inandıklarından dolayı gelen ruh’un,kötü ruhları kovduklarına inanmışlardır.

“Üçler,yediler,kırklar aşkına “ deyip kopuzu eline alan Veli kişiliği ile kopuzun sesi ile pirimiz Dedem Korkut Ata,bilgeliği ile yol göstermiş,öğüt vermiş,Türk ahlakını faziletini arı bir Türkçe ile ifade etmiştir.

Dombıra yine aynı aileden olup uzun ince saplıdır.Kolay yapılışı avantajıdır.Kopuz’un çeşitliliği dombıra’da görülmez fakat Afganistan Türkleri,Kazakistan’da çok yaygındır.
Tambur ile Dombıra’nın benzerliği sadece isim benzerliğinden gelmiyor tabiki yapısal olarakta benzeten bu üç müzik aleti sesleri ile de benzerlik göstermekte.Aslında Araplar Tambur’a,Dumba-i Bara demişler bu da kanıtlıyor ki gezginler veya başka yollarla Dombıra ününü aşmış,o zamanlarda çok kullanılan bir müzik aleti olduğunun ispatıdır.
Tarihte tambura; ,Maragali Abdulkadir'de Tambur-u Sirvaniyan ile Tambura-i Türki,Farabi'de "Horasan Tamburu" adlarındaki çesitleri ile değinilmiştir.Tambur’da kendi içinde çeşitlenmiş bunlardan biride günümüzde çok kullanılan yaylı tambur,yaylı tamburun ve tambur ekseninde tarihin derinliklerine indiğimizde yine kopuzla karşılaşmaktayız.Zaten kopuz ve tambur’da kullanılan mızrapların yapılsal olarak benzemesi de buna işarettir.Mızrap ne kadar önemsizmiş gibi görünsede telli çalgılar arasında ayırt edici bir özelliktir.

Çok kısa değindiğim bu üç müzik aleti günümüze kadar uzanan bağlama,aslında aynı ağacın köklerinden uzanan dallar gibi kardeşler,aynı sudan içmişler,aynı kökten beslenmişler.
Türk tarihinin her alanında araştırma yapıp özümüzü iyi anlamak muhakkak bizlere kudret verecektir yeter ki istemek,bilinçlenme niyeti olsun.

Başbuğ Atatürk’ün dediği gibi “Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır” yeter ki Atalarımız ve tarihimiz unutulmasın,araştırılsın ve öğretilsin.

Esenlikler.
Bilgehan TONYUKUK

Not: Ek olarak şu görseli izlemenizi tavsiye ederim.
TIKLA
Bilgehan TONYUKUK isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Tarz

Yetkileriniz
Konu Açmaya Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
İletinizi Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı

Fikirmeydanı Kuralları
Hızlı Erisim

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Otağ Cevaplar Son İleti
Kopuz-Tek ( solo ) Kahvecioğlu Görsellik(İzgiler bilen Sunumlar) 3 05-23-2008 11:47


24 Saatlik Zaman Dilimi +2. Şuan Saat: 03:34.


vBulletin® Sürüm 3.8.4
Telif ©2000 - 2021, Jelsoft Enterprises Ltd. Türkçü Toplumcu Ağalanı'nın tüm hakları Türk Milleti'ne aittir. Kaynak göstererek alıntı yapmak serbesttir.
Türkçü Toplumcu Fikirmeydanı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56